आँटिला मुटुहरूः कथा संग्रहको समीक्षा

आँटिला मुटुहरूः कथा संग्रहको समीक्षा
 दिपक कट्टेल
 उपप्रध्यापक, म्याङलुङ क्याम्पस तेह्रथुम

१.विषय प्रवेशः
        कथाकार दिनेश थापा 'बेगारी' द्वारा रचित 'ऑटिला मुटुहरू' एक सशक्त प्रगतिवादी नेपाली कथा सङ्ग्रह हो। वि.सं. २०८३ मा पहिलो पटक प्रकाशित यस सङ्ग्रहमा जम्मा ११ वटा मझौला आकारका कथाहरू सङ्गृहित छन्। आधुनिक नेपाली कथाका प्रमुख विशेषताहरू जस्तै सामाजिक यथार्थवाद, वर्गीय
 तथा वैचारिक चेतना, मनोवैज्ञानिक विश्लेषण, परिवेश चित्रण, नवीन शिल्प, शीर्ष कथा जस्ता आधारहरुमा यस कथा कृतिको समीक्षा निम्नानुसार गरिएको छः

२. वर्गीय र सामाजिक यथार्थवादः
आधुनिक नेपाली कथाको एउटा मुख्य विशेषता समसामयिक नेपाली समाजको यथार्थ चित्रण गर्नु हो। यस सङ्ग्रहका कथाहरूले नेपाली समाजमा लामो समयदेखि जडा गाडेर बसेको सामन्ती शोषण,उत्पीडन र वर्गीय असमानतालाई उजागर गरेका छन् ।
•  'एउटा अविरल यात्री' र 'पिल्सिएको ज्यान' जस्ता कथाहरूमा गाउँका मुखियाहरूले गर्ने शोषण,जालझेल र त्यसका विरुद्ध श्रमजीवी वर्गले गरेको विद्रोहको यथार्थपरक चित्रण छ ।
•  'व्यर्थता' कथाले नेपाली राजनीतिको अत्यन्तै कुरुप र तीतो यथार्थलाई प्रस्तुत गरेको छ। यसमा एकातिर जनयुद्धका सहिद र इमानदार क्रान्तिकारीहरू किनारा लाग्दै गएको र अर्कातिर
शान्तिप्रक्रियापछि अवसरवादी तथा जासुसहरूले पार्टी कब्जा गरेर रजाइँ गरेको समसामयिक सत्यलाई निर्भीकतापूर्वक देखाइएको छ।
३. प्रगतिशील वैचारिकता र क्रान्तिकारी चेतनाः
     आधुनिक नेपाली कथाको प्रगतिवादी धारा अनुरूप यस सङ्ग्रहका कथाहरूले केवल समाजको चित्रण मात्र गर्दैनन्, 'बल्कि सामाजिक रूपान्तरण र न्यायका लागि मार्गनिर्देशन पनि  गर्छन्।
•   लेखकका कथाहरूमा अन्याय र अत्याचार विरुद्ध लड्ने 'ऑटिला मुटुहरू' भएका पात्रहरूको बाहुल्यता छ, जो समतामूलक समाज निर्माणका लागि प्रतिबद्ध छन्।
•   'एउटा बलिदान' कथामा देश र जनताको मुक्ति तथा गणतन्त्र प्राप्तिको महान् सपनाका लागि पात्रले वीरगति प्राप्त गरेको गौरवगाथा छ ।
•   'परिवर्तनका वाहकहरू' कथामा अन्तरजातीय विवाह र क्रान्तिकारी आदर्श प्रस्तुत गर्दै समाजमा रहेको जातीय विभेद र रुढिवादी परम्परामाथि प्रहार गरिएको छ ।
४. मनोवैज्ञानिक चित्रण र चरित्र विधानः
        पात्रहरूको आन्तरिक मानसिक द्वन्द्व र संवेगहरूको चित्रण आधुनिक कथाको सशक्त पक्ष हो।
•   सङ्ग्रहको 'प्रताडित' कथामा माओवादी द्वन्द्वकालमा एक सामान्य शिक्षक रमाकान्तले राज्यपक्ष र विद्रोही पक्ष दुवैको चन्दा आतङ्क र त्रासका कारण भोग्नुपरेको मानसिक र मनोवैज्ञानिक पीडाको गहन चिरफार गरिएको छ।
•   कथाकारले पात्रहरूलाई उनीहरूको सामाजिक स्तर, वर्गीय चेतना र शैक्षिक पृष्ठभूमि अनुकूल उभ्याएका छन् र सोही अनुसारको संवाद पद्धति प्रयोग गरेका छन्। यसले गर्दा संवादहरू कृत्रिम नभई स्वाभाविक र जीवन्त लाग्छन्।
५.  स्थानीय रङ्ग र सजीव परिवेश चित्रणः
        यस सङ्ग्रहका कथाहरू वि.सं. २०४६ पछिको राजनीतिक कालखण्डको परिवेशमा आधारित रहेका छन् ।
•    भौगोलिक रूपमा कथाकारले पूर्वी नेपालका पहाडी तथा तराईका भूभागहरू जस्तै तेह्रथुम (सङ्क्रान्ति बजार, थुम्की), सङ्खुवासभा, भोजपुर, पाँचथर, ताप्लेजुङ, धरान र मोरङ लाई कथाको थलो बनाएका छन्।
•    यहाँका गाउँबस्ती, खोलानाला, उकाली-ओराली र पहाडी जनजीवनको यस्तो सजीव चित्रण गरिएको छ
कि पाठक आफै ती स्थानहरूमा पुगेको अनुभूति गर्छन्, जुन आधुनिक कथाको सबल प्रादेशिक विशेषता हो।
६.  भाषाशैली र शिल्पः
       कथाहरूको संरचना सरल शब्दहरूमा बुनिएको छ ।
•    कथाकारले अधिकांश कथाहरूमा तृतीय पुरुष दृष्टिबिन्दुको प्रयोग गरी आफ्ना प्रगतिशील विचारहरूलाई पात्रहरू मार्फत अभिव्यक्त गराएका छन्।
•    केही कथाहरूमा सुरुवाती समयमा लेखिएका कारण भाषिक कमजोरी वा हलुका वाक्य संरचना देखिए
तापनि यसको समग्र कथ्य प्रवाह, सन्देश र सामाजिक ऐना प्रस्तुत गर्ने शिल्प अत्यन्तै सशक्त र पठनीय छ ।
७.   शीर्ष कथाः
      यस कथा संग्रहमा आँटिला मुटुहरू नामको कुनै छुट्टै शीर्ष कथा समावेश छैन। यो कथाकारले भुलेर छुटाएका वा अहिले शीर्षक कथा राख्ने प्रचलन नभएर मात्र नभई, एक प्रतीकात्मक र वैचारिक छनोट हो। यसको मुख्य कारण पुस्तकको भूमिकामा स्पष्ट पारिएको छः
•    कथाहरूको साझा मर्म (सार): यस संग्रहमा समेटिएका ११ वटै कथाहरूमा अन्याय र अत्याचारका विरुद्ध उभिने र गणतन्त्र प्राप्तिको महान् आन्दोलनमा होमिएका क्रान्तिकारी पात्रहरू छन् । भूमिकामा उल्लेख भएअनुसार यी सबै कथाहरू आँटिला मुटु भएका मानिसहरू (राता मान्छेहरू) का कथा हुन् ।
•    विषयगत प्रतिनिधित्वः कुनै एउटा विशिष्ट कथाको नामबाट पुस्तकको नामकरण गर्नुको सट्टा, सबै कथाहरूमा बग्ने साझा वीरता, साहस र क्रान्तिकारी भावनालाई प्रतिनिधित्व गर्ने साझा विम्बका रूपमा 'आँटिला मुटुहरू' शीर्षक छानिएको हो ।
        त्यसैले दिनेश थापा 'बेगारी' ले आफ्ना कथाहरूको मूल वैचारिक धरातल र पात्रहरूको साहसी चरित्रलाई सम्मान गर्दै यो प्रतीकात्मक शीर्षक रोजेका हुन् ।
८.   निष्कर्षः
        समग्रमा, 'आँटिला मुटुहरू' आधुनिक नेपाली प्रगतिवादी कथा क्षेत्रमा एक कोसेढुङ्गा सावित हुने सामर्थ्य बोकेको कथा सङ्ग्रह हो । यसले समाजका विकृति विसङ्गतिमाथि कडा प्रहार गर्दै क्रान्ति, न्याय र समानताका पक्षमा बलियो वकालत गरेको छ । आगामी साहित्यिक यात्राका लागि पनि शुभकामना ।
                           मितिः २०८३।०५।१२, छथर
                             धन्यवाद ।